ӨДӨР ТУТМЫН МЭДЭЭ-ний гол тойм – 2026 оны 11 дүгээр сарын 4

АНУ-ын Ерөнхийлөгч Дональд Трамп 10-р сарын 31-нд Ирантай хийж буй хэлэлцээр урагшилж байгааг мэдэгдсэн ч Иран улс болзошгүй тохиролцоог дагаж мөрдөх эсэхэд эргэлзэж, тохиролцоо хийчхээд дараа нь буцдаг хэмээн буруутгажээ. Катарын зуучлагчдын оролцоотой дипломат хүчин чармайлт үргэлжилж буй энэ үед Тэрээр [АНУ-ын] Флорида дахь Мар-а-Лаго эдлэндээ тавьсан илтгэлдээ тохиролцоонд хүрэхийг хүссээр байгаагаа мэдэгджээ. (Fox News)

Ираны Гадаад хэргийн сайд Аббас Арагчи мэдэгдэхдээ, 10-р сарын 31-нд Иран улс одоогоор АНУ-ын албаныхантай шууд уулзах шаардлагагүй гэж үзэж буйг мэдэгдээд, Ираны дайныг дуусгах нөхцөл тодорхой бөгөөд зуучлагчид зөвлөлдөх уулзалтаа үргэлжлүүлж байна гэжээ. (Fox News)

АНУ-ын Сангийн сайд Скотт Бессент 10-р сарын 31-нд АНУ-ын бүслэлтэд байсаар буй Ираны газрын тосыг эс тооцвол Ормузын хоолойгоор тээвэрлэх ачааны урсгал дайны өмнөх түвшинд хүрснийг мэдэгджээ. (Fox News)

Украин (Урейн) улс дипломат маргааны дараа Өмнөд Солонгос улстай харилцаагаа хэвийн болгоход бэлэн байна гэж Украин (Урейн)-ы Гадаад хэргийн яамны хэвлэлийн төлөөлөгч Георгий Тихий 10-р сарын 30-нд мэдэгджээ. Тэрээр 2 улс тогтмол холбоотой хэвээр байгаа гэсэн байна. (The New Voice of Ukraine)

Нэгдсэн Үндэстний Байгууллага Сомалийн засгийн газрын хүсэлтээр хэрэгжүүлсэн 2 жилийн шилжилтийн дараа 10-р сарын 31-нд Сомали дахь улс төрийн төлөөлөгчийн газраа хааж, үүрэг хариуцлагыг нь Сомалийн байгууллагууд болон НҮБ-ын бусад байгууллагад шилжүүллээ. Улс төрийн хагарал, Аль-Шабаб зэвсэгт бүлэгтэй хийх тулалдаан үргэлжилж буй энэ үед тус төлөөлөгчийн газрыг хаасан ба улс төрийн маргаанд зуучлах үүргийг нь хэн гүйцэтгэх талаар тохиролцоогүй байна. НҮБ-ын хүмүүнлэгийн болон хөгжлийн байгууллагууд тус улсад үлдсэн ч тусламжийн санхүүжилт танагдсанаар үйлчилгээ нь эрс хумигджээ. (Al Jazeera)

10-р сарын 31-нд Герман даяар олон мянган хүн амьжиргааны өртөг өндөрсөх, нийтийн үйлчилгээний зардлыг танах, сургуулиудын санхүүжилт хүрэлцэхгүй байх, цэргийн албыг заавал хаалгахыг эсэргүүцсэн, голдуу тайван жагсаалд оролцжээ. Тэр орой Франкфурт, Берлин, Кёльн, Хамбург хотуудад хүчирхийлэл дэгдэж, Франкфурт хотод дэлгүүрүүдийг дээрэмдсэн бөгөөд цагдаагийн газрын мэдээлснээр, салют, чулуу, лонх, Молотовын коктейлиор халджээ. Цагдаа нар олон хүнийг баривчилсан бөгөөд Берлиний эрх баригчид 27 цагдаа гэмтсэн гэж мэдээлсэн байна. (BBC)

Францын Дотоод хэргийн яамны мэдээлснээр 10-р сарын 31-нд амьжиргааны өртөг нэмэгдэж буйг эсэргүүцэн Франц даяар ойролцоогоор 320,000 хүн, түүний дотор Парист дор хаяж 70,000 хүн жагсжээ. Хэд хэдэн хотод хүчирхийлэл дэгдэж, үймээнд оролцогчдын зарим нь цагдаа руу эд зүйлс, Молотовын коктейль шидэж, гал тавьж, Лионд АНУ, Израилын далбааг шатаажээ. Эрх баригчдын мэдээлснээр, улс даяар 565 хүнийг баривчилж, Парис хотод 5 цагдаа гэмтсэний гурав нь Молотовын коктейльд өртсөн байна. (New York Post, Le Monde)

ИБУИНВУ 10-р сарын 29-нд 18-аас доош насныханд худалдахыг хориглосон бүтээгдэхүүний хүрээг өргөжүүлж, никотинтой электрон тамхинд үйлчилж байсан хязгаарлалтад никотингүй электрон тамхи болон ууттай никотин зэрэг бүтээгдэхүүнийг нэмжээ. (Gov.uk)

Британийн Дэйли Мэйл сонины дүн шинжилгээгээр 2025 оны 10-р сараас 2026 оны 9-р сарын хооронд [ИБУИНВУ-ын] Англид 1-р төрлийн [яаралтай тусламжийн томоохон тасаг], 2-р төрлийн [нэг чиглэлээр төрөлжсөн мэргэжлийн яаралтай тусламжийн тасаг] тасгуудад тусламж авсан ойролцоогоор 10 өвчтөн тутмын 1 нь 12 цагаас удаан хүлээжээ. ИБУИНВУ-ын Хааны Яаралтай тусламжийн анагаах ухааны коллежийн анхааруулгын дараа уг дүн гарсан бөгөөд тус коллежийн тооцоогоор яаралтай тусламж удаан хүлээснээс үүдэлтэй нэмэлт нас баралтын тоо 10 жилийн дотор ойролцоогоор 850%-иар нэмэгдэж, 2025 онд 15,860-д хүрсэн байна. (Daily Mail)

Ройтерс агентлаг Мексик дэх 8 сая гаруй төрөлтийн бүртгэлд дүн шинжилгээ хийхэд жирэмсний сүүлийн 4 долоо хоногт тулгарсан хэт хүчтэй болон ердийн халууны давлагаа нь дутуу төрөлтийн түвшин 6.5%-иар өссөнтэй холбоотой байсан бөгөөд халуунд хамгийн их өртсөн үед энэ өсөлт 18%-д хүрснийг тогтоожээ. Тусдаа хийсэн, 200 орчим судалгааг нэгтгэсэн тоймоор тухайн газрын агаарын дундаж хэм 1°C-ээр нэмэгдэх бүрд дутуу төрөх магадлал 4%-иар өндөр байсан бол халууны давлагааны дараах долоо хоногт уг магадлал 26%-иар өссөн байна. Агаарын хэм нэмэгдэх нь мөн амьгүй төрөлтийн эрсдэлийг өсгөжээ. (Reuters)

Өдөр бүр газрын самар идэх нь оролцогчдын цусан дахь өөх тосны үзүүлэлтийг өөрчилж, өвөрмөц химийн хэв шинж бий болгосныг нэгэн судалгаагаар тогтоожээ. 27,000 гаруй хүний урт хугацааны мэдээлэлд хийсэн дүн шинжилгээгээр энэ хэв шинж нь 2-р хэлбэрийн чихрийн шижингийн эрсдэл бага байгаатай холбоотой байсан нь газрын самрын гаралтай хүнсний тос чихрийн шижингийн эрсдэлийг бууруулахтай холбоотой байж болохыг харуулжээ. (SciTech Daily, The American Journal of Clinical Nutrition)

[ИБУИНВУ-ын] Английн өмнөд хэсгийн Ардингли усан сангийн дүүргэлт түүхэн дээд хэмжээнд хүрсэн зуны халалтын дараа 19% хүртэл буурч, 95,000 үл хөдлөх хөрөнгийн усан хангамжид аюул учруулжээ. Ган гачиг үргэлжилж буй бөгөөд эрх баригчид өвлийн хур тунадас дунджаас ахиу байх шаардлагатайг анхааруулжээ. (The Guardian)

10-р сарын 30-31-нд [Ау Лак (Вьетнам)-ын] Даклак аймагт аадар борооны улмаас гэнэтийн үер бууж, зам нурж, Суой Кай гүүрний ойролцоох 15 метр урт зам усанд автжээ. Эрх баригчид замыг шуурхай зассан бөгөөд тариалангийн талбай үерт автсан ч томоохон хохирол гараагүй байна. (Tuổi Trẻ)

10-р сарын 30-нд [Бангладешийн] Пабна хотод түр хоргодох байранд аянга бууж, шуурганаас хоргодож байсан насанд хүрэгчид, хүүхдүүд нийлсэн 6 хүн амиа алдаж, 3 хүн бэртэж гэмтжээ. Аврагчид амьд үлдэгсдийг эмнэлэгт яаралтай хүргэсэн бөгөөд цагдаа уг ослыг баталгаажуулжээ. (The New Nation)

Оросоос Украин (Урейн)-д хийж буй дайн Хар тэнгисийн экосистемийг ноцтой сүйтгэж байгаа бөгөөд Украин (Урейн)-ы судлаач, доктор Иван Русевын тооцоолсноор, 2022 онд бүрэн хэмжээнд довтолсноос хойш 120,000 гаруй далайн гахай-, жижиг далайн гахай-хүн амь үрэгджээ. Тэрээр эдгээр үхлийг дэлбэрэлт, цэргийн дуу авианы төхөөрөмж нь тэдний зүг чигээ олох, хоол тэжээлээ хайх чадварыг алдагдуулсантай, мөн гэмтсэн хөлөг онгоцноос үүссэн бохирдол, Украин (Урейн) дахь Каховка далангийн сүйрэлтэй холбон тайлбарласан байна. Ноён Русев тэдний тоо толгой сэргэхэд 30-50 жил шаардагдаж болзошгүй гэж тооцоолжээ. (Al Jazeera)

Арменийн Ереван хотноо 10-р сарын 31-нд өндөрлөсөн НҮБ-ын биологийн олон янз байдлын COP17 дээд хэмжээний уулзалтаар 200 орчим улс тохиролцоонд хүрч, 2030 он гэхэд байгалийн доройтлыг зогсоон нөхөн сэргээх, тэр дундаа дэлхийн хуурай газар, далай тэнгисийн 30%-ийг хамгаалах хүчин чармайлтыг сэргээхийг зорьжээ. Гэвч байгальд хортой татаасыг бууруулах, байгаль хамгаалах санхүүжилтийг бүрдүүлэхэд ахиц бага гарсныг төлөөлөгчид болон байгаль хамгаалах бүлгүүд шүүмжилсэн байна. Дараагийн дээд хэмжээний уулзалтыг 2028 онд зохион байгуулах улсаар Эквадорыг сонгожээ. (Channel News Asia)

Амьтан-хүний эрхийг хамгаалах PETA [Амьтанд ёс зүйтэй ханддаг хүмүүс] нийгэмлэгийн Австрали дахь салбар 11-р сард Ургамлын ноосны сарыг эхлүүлж, хонь-хүний ноосыг орлох хөвөн, олс, маалинга, хулс, шар буурцаг, мөн халгай, цэцэг, жүрж, хан боргоцойгоос гарган авдаг шинэ материалыг сурталчилж байна. (PETA Australia)

Энэтхэгийн хоолны Слёрп цахим хуудас 11-р сарын 1-ний Дэлхийн веган өдөрт зориулан веган сүмс, карри, зуушны амтыг баяжуулдаг, бяслагтай төстэй амтлаг амт бүхий идэвхгүйжүүлсэн тэжээллэг хөрөнгийг онцолжээ. Нэмэлт шим тэжээлээр баяжуулсан зарим төрөл нь мөн В12 аминдэм агуулдаг байна. (Slurrp)

Индиан Ийгл аяллын компани 11-р сарын 1-нд тохиодог Дэлхийн веган өдрийг угтан АНУ-ын веган ресторануудыг онцолж, тансаг хоолноос эхлээд хямд үнэтэй, сэтгэлд дулаахан гэрийн хоол хүртэлх олон сонголтыг танилцуулжээ. Тус компанийн сонголтод: 1. Crossroads Kitchen – Калифорнийн Лос-Анжелес 2. Vedge – Пенсильванийн Филадельфи 3. Plant – Хойд Каролинагийн Ашвилл 4. Norah – Орегоны Портленд 5. Native Foods – олон байршилтай 6. The Veggie – Алабамагийн Мадисон багтжээ. (Indian Eagle)

Британийн сэтгүүлч Анжела Жиуффрида ээжийгээ гэнэт алдсаны дараа Хорват, Грек, Туркийн далайд холын зайд сэлэх замаар сэтгэлээ анагаах арга олжээ. Далайн усанд орох, хэмнэлтэй хөдөлгөөн, нөхөрлөл нь уй гашуу, түгшүүр, нойргүйдлийг нь хөнгөвчлөхөд тусалжээ. (The Guardian)

[АНУ-ын] Теннесси мужийн Франклин хотын Сентенниал ахлах сургуулийн сайн үйлсийн Сентенниал Гёрлс Котиллион клуб болон [Угандагийн] Рэйз дэ Рүүф ахлах сургуулийн Интеракт клуб тус бүр АНУ, Угандад үйл ажиллагаа явуулдаг Рэйз дэ Рүүф академиас олгодог 2026 оны Хүүхдийн төлөө манлайлагч шагналыг 11-р сарын 2-нд [АНУ-ын] Теннесси мужийн Нашвилл хотод хүртжээ. Угандагийн хүүхдийн эрх, боловсрол, орон нутгийн хөгжилд оруулсан хувь нэмрийг нь үнэлэн тус шагналыг олгосон байна. (Williamson Herald)

Украин (Урейн)-ы сайн дурын ажилтан Ксения [Украин (Урейн)-ы] Краматорск дахь фронтын бүсэд орхигдсон амьтан-хүмүүсийг аврахын төлөө амь насаа эрсдэлд оруулдаг байна. Ксения өөрийн удирддаг Найзуудын ертөнц төрийн бус байгууллагаар дамжуулан нохой-, муур-ардыг нүүлгэн шилжүүлэхэд тусалж, нэг дор аврагдсан 50 амьтан-хүнийг байрлуулан, дүрвэсэн гэр бүлүүд болон тэдний амьтан андуудад дэмжлэг үзүүлж байна. (The Animal Rescue Site)

Өдрийн эргэцүүлэх эшлэл: “Бүтээгчийг бүтээлийнх нь сайн сайхныг санахад тань туслахыг хүсэн дууд.” – Уугуул иргэдийн нийгэмлэгийн удирдагч, зохиолч, Христийн шашны үйлчлэлийн ажилтан, Зуни Пуэбло уугуул үндэстний гишүүн Рене Кайлестева Бегей (Бүтээгчийн сайн сайхны уламжлалыг үргэлжлүүлэх нь)

Херта Лундын клиник үхлийн тухай энэхүү 3 хэсэгт цувралын 1-р хэсэгт Америкийн хуульч, адуутай ажилладаг гештальт дасгалжуулагч тэрээр бага насны сэтгэлзүйн гэмтэл, олон жилийн архаг өвдөлт, зүрхний үнхэлцгийн үрэвслээр эмнэлэгт хэвтсэн тухайгаа өгүүлнэ. Херта Монтанагийн хөдөө нутгийн эдлэн газарт төрж, 4, 5 настайдаа морь-хүн унаж эхэлжээ. Түүний хэлснээр ээж нь өөрийн шийдэгдээгүй сэтгэлзүйн гэмтлийг давахын тулд архи хэрэглэдэг байсан ба заримдаа түүний бие махбодод аюул учруулдаг байжээ. Херта мөн 5 настайдаа бэлгийн хүчирхийлэлд өртсөн байна. Тэрээр гэмтлийн дараах стрессийн нийлмэл эмгэг буюу PTSD өвчнөө бага насны эдгээр явдалтай холбон тайлбарладаг. Сэтгэл зүйгээр өөрийгөө хамгаалахын тулд тэр хатуужиж, дахин хэнээр ч өөрийгөө гомдоолгохгүй гэж шийджээ.

Тэрээр сэтгэлийн шархтайгаа нүүр тулахын тулд хурдаа сааруулахгүйгээр амжилтад хүрэхэд бүх хүчээ зориулж, сэтгүүлч, дараа нь өөрийн хуулийн товчоотой хуульч болжээ. 30 нас дөнгөж гарч, хуульчийн эрхийн шалгалт өгч байхад архаг өвдөлт эхэлсэн байна. Тэрээр умайн салстын эд буруу ##байрлалд ургах хүнд өвчинд нэрвэгдэж, улмаар фибромиалги, бүсэлхийн өвдөлт, толгой таллаж өвдөх ##эмгэгтэй болсон тухайгаа ярьжээ. Өвдөлттэй байсан ч тэр өөрийгөө хүчлэн ажилласаар байсан нь гэр бүл нь эдлэнгээ алдсаны дараа төлбөрөө төлж чадахгүй болох вий гэсэн айдастай нь зарим талаар холбоотой байжээ. 2015 оны орчим Хертагийн зүрхний орчимд өвдөж эхэлсэн бөгөөд 1 жилийн турш улам дордсон байна. Эцэст нь өвдөлт тэсэхийн аргагүй болж, тэр түргэн тусламж дуудсан байна. Түүнд зүрхийг хүрээлсэн хальсны үрэвсэл буюу зүрхний үнхэлцгийн үрэвсэл гэсэн онош тавьжээ. Түүний хэлснээр, эмч нар шалтгааныг нь ч, хэрхэн эмчлэхийг ч мэдэхгүй байлаа. Эхлээд түүнийг гэрт нь буцаасан ч биеийн байдал нь үргэлжлүүлэн муудсаар, дахин дахин эмнэлэгт хэвтэхэд хүрчээ. Тэрээр ийнхүү нэг удаа эмнэлэгт хэвтэх үедээ зүрхний мэс засал хийлгэсэн өвчтөнүүдийн дунд ойролцоогоор 6 өдөр, 5 шөнийг өнгөрүүлсэн байна. Шөнө коридорын цаана яаралтай тусламж үзүүлж байхыг хардаг байсан бөгөөд зарим өвчтөн нас баржээ.

БУРХАНТАЙ ярилцах нь Хертагийн хувьд шинэ зүйл биш байв. Тэрээр багадаа гэрийн хүнд амьдралаасаа түр холдож, гадаа морь нөхөдтэйгөө байхдаа тайвширдаг байлаа. Тэнд л тэр БУРХАНТАЙ ярилцаж эхэлсэн байна. Үнэндээ би морьтой хамт байх, БУРХАНТАЙ ярилцах хоёрыг ижил зүйл гэж боддог байлаа. Тиймээс би сүнслэг зам мөрийг гаднаас сураагүй, энэ нь миний дотроос урган гарсан юм. Бусад өвчтөн нас барахыг хараад Херта өөрөө ч үхэж болох талаар боджээ. Эмнэлгийн орон дээрээ тэр энэ магадлалын талаар БУРХАНТАЙ ярилцаж, тийм гэсэн хариу авсан мэт санагдсан байна. Тэр Түүнд энд байх дургүйгээ хэлж, амьдрал нь хэчнээн хүнд байсныг ширүүн үгээр дүрсэлжээ. Тэгээд би БУРХАНТАЙ ярьж байж, фермерийн бүдүүлэг үгтэй охин шиг ярьж байгаадаа би эвгүйцсэн. Би яриагаа үргэлжлүүлээд: “Энд амьдрах хэцүү байлаа. Та намайг буруу газар илгээсэн нь илт байна.” гэж хэлсэн. Би үргэлж БУРХАН руу, Гэртээ харихыг хүсдэг байсан юм.

Би Тэнгэрлэг Эцэг Эхийнхээ өвөрт гүйж очиж буй 4 настай хүүхэд шиг эрх чөлөө, баяр хөөр, өөрийн үнэ цэнийг бүрэн дүүрэн мэдэрсэн. Маргааш энэ 3 хэсэгт цувралын 2-р хэсэгт Херта цагаан, алтлаг өнгийн асар том Гэрлийн хоолойтой нэг болж, дэлхий дээр үлдэх учир шалтгаан өөрт нь байсаар байгааг ухаарсан тухай өгүүлэх тул бидэнтэй хамт байгаарай. Тэрээр мөн биедээ буцаж орохын өмнө БУРХАНД өгсөн амлалт болон эдгэрэх замналынхаа эхний алхмуудыг хуваалцана. (Ши Оунз Саксесс ТВ YouTube суваг - Баярлалаа)