ӨДӨР ТУТМЫН МЭДЭЭ-ний гол тойм – 2026 оны аравдугаар сарын 15

Yahoo!-гийн контент бүтээгч Робин Рэйвен (веган) наргилын самрын сүү, кешью самар, овьёос, гадил, шинэ жимс зэрэг орцоор хийдэг, сүү агуулаагүй, амтат веган зайрмагийн 9 жор хуваалцжээ. Амттаны төрлүүдэд дараах багтаж байна: 1. Ванильтай 2. Гүзээлзгэнэтэй 3. Хар зайрмаг 4. Гаатай, шоколадны үйрмэгтэй 5. Давстай карамельтай 6. Жигнэмгийн зуурмагтай 7. Манготой желато 8. Овьёосны сүүтэй зайрмаг 9. Өтгөн зөөлөн, 5 орцтой зайрмаг (Yahoo!)

Украин (Урейн)-ы ерөнхийлөгч Володимир Зеленський 10-р сарын 11-нд Оросын ерөнхийлөгч Владимир Путин 60 хоногийн хугацаанд галыг бүрэн зогсоохыг зөвшөөрвөл Украин (Урейн) улс сонгууль зохион байгуулна гэж мэдэгдэж, АНУ-ын Ерөнхийлөгч Дональд Трампын Украин (Урейн) улсыг шинэ удирдагчтай болохыг уриалсны хариуг өгчээ. (Türkiye Today)

Ерөнхийлөгч Зеленський 10-р сарын 12-нд ноён Трампыг Орост шахалт үзүүлж, эрчим хүчний байгууламжид халдахгүй байх тохиролцоог мөрдүүлэхийг уриалжээ. Энэ нь Ноён Трамп тохиролцоог зарласнаас хэдхэн цагийн дараа Орос улс Украин (Урейн)-ы эрчим хүчний дэд бүтцэд шөнийн турш халдсан гэж мэдээлсний дараа Орос улс тохиролцоог мөрдвөл Украин (Урейн) ч мөн мөрдөнө гэж ноён Зеленський мэдэгджээ. (The Independent)

Ираны аюулгүй байдлын албаны тэргүүн Мохсен Резаи 10-р сарын 11-нд Ормузын хоолойг дахин нээх Иран улсын долоон болзолд өгсөн АНУ-ын хариу хангалтгүй, заримыг нь зөвшөөрсөн ч бусад нь тодорхойгүй хэвээр байна гэж мэдэгджээ. Тэрээр АНУ-д шийдэгдээгүй асуудлуудыг тодруулахыг уриалж, бүх болзол биелтэл Иран улс АНУ-д хоолойг нээхгүй, хэлэлцээр ч эхлүүлэхгүй гэжээ. Зуучлагчдаар дамжуулан хүргүүлсэн Ираны саналын дагуу болзлууд биелбэл далайн тээврийн хэвийн хөдөлгөөнийг 7 хоногийн дотор сэргээнэ. (Reuters)

10-р сарын 11-нд Ормузын хоолой болон Оманы эргийн ойролцоо Энэтхэгийн нийт 22 багийн гишүүнтэй худалдааны 2 хөлөг халдлагад өртсөний дараа Энэтхэгийн 2 далайчин сураггүй болж, бусад 20 нь эсэн мэнд байгаа гэж мэдээлжээ. МТ Петро Долфин хөлгийг дроны цохилтод өртсөн гэж мэдээлэгдсэн бол Маршаллын Арлуудын далбаатай МТ Валтера хөлгийг үл мэдэгдэх сум онож, гал гарчээ. (The Telegraph India)

[Саудын Арабын] Эр-Рияд дахь Хаан Халид олон улсын нисэх буудал 10-р сарын 11-ний халдлагын дараа хаалттай хэвээр үлджээ. Энэ нь 2 хоногт болсон 2 дахь халдлага юм. Хамгийн сүүлийн халдлагаар 1 хүн амиа алдаж, 11 хүн шархдан, гал гарсан байна. (Fox News, Reuters)

Герман улс 10-р сарын 7-ны хэлэлцээрийн дараа Узбекистаны эдийн засгийн тогтвортой хөгжил, нийгмийн хамгаалал, хууль дээдлэх ёс, уур амьсгалын бодлого, эрчим хүчний төслүүдийг дэмжихэд 71 сая еврогийн хөгжлийн тусламж үзүүлэхээ амлажээ. (UzDaily)

Жибутигаас Йемен рүү 305 хүн тээвэрлэж явсан завь 10-р сарын 8-наас 9-нд шилжих шөнө [Жибутийн] Гухере орчимд хөмөрч, дор хаяж 139 цагаач, түүний дотор 15 хүүхэд амиа алдсан гэж Олон улсын шилжилт хөдөлгөөний байгууллага мэдээлжээ. Өөр 84 хүн сураггүй хэвээр байгаа бол 82 хүн амьд үлдсэн байна. (The Guardian)

Саудын Арабын газрын тосны Арамко компанийн гүйцэтгэх захирал Амин Нассер дэлхийн арилжааны газрын тосны нөөц 6 тэрбум баррелиас доош буурсныг анхааруулжээ. Ойрх Дорнод болон Украин (Урейн) дахь мөргөлдөөний үеэр нөөцөөс их хэмжээгээр ашигласан тул нийлүүлэлтийн тасалдлыг нөхөхөд шууд ашиглах боломжтой нь ердөө 10 орчим хувь буюу түүнээс бага байна. (The Nation)

Эрүүл мэндийн судалгаанд тошлой жимсийг өдөр тутмын хоолондоо багахан хэмжээгээр нэмэхэд л холестериныг үр дүнтэй бууруулдаг хүнс гэж онцолжээ. YouTube-ийн Плант Бэйсэд Сайенс Лондон суваг болон Америкийн хоол тэжээлийн мэргэжилтэн, доктор Майкл Грегер (веган)-ийн танилцуулсан мэдээллээр, өдөр бүр ердөө 1 цайны халбага хатаасан тошлой жимс хэрэглэхэд түүнд агуулагдах идэвхт бодис бербериний нөлөөгөөр БНЛ [бага нягтралтай липопротейн] холестерины хэмжээ мэдэгдэхүйц буурч болно. Шинжлэх ухааны тойм судалгаануудаас үзвэл, энэ исгэлэн улаан жимс нь зүрх судасны эрүүл мэндийг дэмжихээс гадна үрэвслийг бууруулах, исэлдэлтээс сэргийлэх, мэдрэлийн тогтолцоог хамгаалах боломжит ач тустай юм. (Plant Based News)

Хоёр нүдний харааны тэнхлэг зөрж, өөр өөр чиглэлд харахыг хялар гэдэг. Нүд дотогш, гадагш, дээш, доош хазайх, юм давхар харагдах, хараагаа төвлөрүүлэхэд хүндрэлтэй болох, толгойгоо хазайлгах нь анхаарах шинж тэмдэг юм. Хүүхдийн орон зайн гүнийг ялган харах чадвар муудаж болох бол насанд хүрэгчдийн нүд чилж, толгой өвдөж болно. Эрт илрүүлж, эмчлэх нь ялангуяа хүүхдэд амблиопи [нэг нүдний хараа муудах эмгэг] зэрэг хүндрэлээс сэргийлэхэд тустай. (Lao Động)

Хуурамч, эсвэл баталгаагүй Ботокс болон арьсны дүүргэгч тарилга нь үрэвсэл, бөөгнөрөл, хэлбэрийн гажилт, судасны бөглөрөл, эдийн үхжил, хараагүйдэл үүсгэж болзошгүй. Үүний хүндрэл нь тарилга хийлгэсний дараа шууд, эсвэл хэд хоногийн дараа илэрч болно. Эмч нар хүчтэй өвдөх, арьсны өнгө өөрчлөгдөх, хараа муудах үед яаралтай тусламж авахыг зөвлөж, тусгай зөвшөөрөлтэй эмнэлэг, мэргэшсэн эмч, гарал үүсэл нь баталгаатай бүтээгдэхүүн сонгохыг уриалж байна. (VnExpress)

10-р сарын 11-ний шөнө [Австралийн] Аделаидыг хүчтэй шуурга дайрч, автомашинууд гэмтэн, унасан модод зам хаажээ. Мужийн онцгой байдлын албанд тусламж хүссэн 100 гаруй дуудлага ирсний ихэнх нь шуурганд унасан модтой холбоотой байжээ. Хаппи Валлид 3 хүртэл сантиметр хэмжээтэй мөндөр орсон байна. (ABC News Australia)

Саймон хар салхи 10-р сарын 12-нд Мексикийн Номхон далайн эрэг дагуу шилжихдээ 4-р ангиллаас 3-р ангилалд шилжин суларсан ч хүчтэй салхи, аадар бороо дагуулж, Мансанильод гудамж, байшингууд үерт автжээ. Ерөнхийлөгч Клаудиа Шейнбаум эргийн оршин суугчдыг гэртээ хоргодохыг уриалжээ. Эрх баригчид айл өрхүүдийг нүүлгэн шилжүүлж, Пуэрто-Вальярта олон улсын нисэх буудлыг түр хаан, зайлшгүй бус үйл ажиллагааг зогсоож, түр хоргодох байруудыг нээжээ. (Reuters)

Дэлхийн 8 орны давлагаанд гулгах 57 бүсэд хийсэн судалгаагаар дэлхийн серфингийн хамгаалалттай бүсүүдэд далайн түвшин нэмэгдэх, хурдас шилжих, эргийн шугам эмзэгших зэрэг уур амьсгалын эрсдэл өргөн тархсаныг тогтоожээ. Их Британи, Австрали, АНУ-ын алдартай газруудын давлагаанд аюул учирч, серфингийн аялал жуулчлал, орон нутгийн эдийн засагт хохирол учруулж болзошгүй байна. (The Guardian)

Далайн экосистемийг хамгаалах Европын Холбооны эрэг цэвэрлэх аяны хүрээнд 10-р сарын 9-нд 100 гаруй сурагч Испанийн Бенахарафе далайн эргээс 3 цагийн дотор 65 килограмм хог түүжээ. (EuroWeekly News)

Борнео аралд гарсан түймэр орон гэрийг нь сүйтгэсний дараа Индонезийн эрх баригчид, байгаль хамгаалагчид нэн ховордсон 8 орангутан хүнийг, түүний дотор эх, үрийн 3 хосыг [Индонезийн] Бату Нямбу хамгаалалттай ойд нүүлгэн шилжүүлжээ. (Reuters)

10-р сарын 9-нөөс 10-нд Их Британийн тэнгэрт туйлын туяа татаж, өнгө өнгийн гэрэл нь өмнөд нутгийн Девон, Хэмпшир, Кент хүртэл харагджээ. (The Guardian)

ТӨГС ХҮЧИТ БУРХАН МАПА-гаас Их Британийн ард түмэнд илгээсэн тайтгарал, ХАЙР-ын илэрхийлэл: “Санаа бүү зов, танай нутагт дайн болохгүй.” – Төгс Гэгээрсэн Их Багш Чин Хай (веган) орчуулав.

Олон нийтийн соёлд веган дүрүүдийг амьтан-хүмүүсийн эрх, байгаль хамгаалал, энэрэнгүй сэтгэлийг дэмждэг, олон талт зан чанартайгаар дүрслэх нь нэмэгдэж байна. 2017 оны “Окжа” киноны амьтан-хүний эрхийн төлөө тэмцэгчдээс эхлээд “Ди Си-гийн супер баатар охид” хүүхэлдэйн цувралын Жессика Круз хүртэлх зохиомол веган дүрүүд хэвшмэл ойлголтыг эвдэж байна. “Скотт Пилгрим” цуврал бүтээлийн Тодд Ингрэм зэрэг бусад дүр веган үзлийг хошин шогоор дамжуулан харуулдаг байна. (Vegan Food & Living)

Эстонийн пауэрлифтингийн тамирчин Герт Коовит (веган) 9 жилийн өмнө амьтан-хүмүүсийн гаралтай бүтээгдэхүүнээс татгалзсанаас хойш энэрэнгүй хооллолтынхоо ачаар үе мөчний өвдөлт нь арилж, дасгалын дараах сэргэлт нь сайжирсан гэж үнэлж байна. Тэрээр нүүрс ус ихтэй хүнсний хамт өдөр бүр 180-аас 240 грамм веган уураг хэрэглэдэг. Ноён Коовит веган хооллолт бэлтгэлээс үүдэлтэй үрэвслийг бууруулахад тустай хэмээн, бусад тамирчдыг өөртэйгөө ижил хооллолт сонгоход урамшуулж байна. (ERR.ee)

18 настай Жордан Хоуп [АНУ-ын] Аризона мужийн Марикопа хотод эмийн сангийн гадаа алхуулагч түшин арайхийн явж байсан, хөгжлийн бэрхшээлтэй өндөр настан Ройд гутлаа өгчээ. Жордан мөн түүнд амттан авч өгч, зоогийн газар хүргэх унаа зохицуулж, гэртээ харихад нь тусалжээ. Ройн эхнэр саяхан нас барсныг мэдээд, Жордан түүнтэй холбоотой хэвээр байж, сайхан сэтгэлээрээ бусдад үлгэр дуурайл болжээ. (Daily Mail)

Турк улсад төвтэй Өнчин хүүхдийн сан эцэг эхийн асрамжгүй хүүхдүүдийг аюулгүй орон байр, илүү сайн суралцах боломжоор хангахын тулд Бангладеш улсад асрамжийн газрын цогцолбор барьж байна. Хандивлагчдын дэмжлэгтэй энэ төслийн ихэнх ажил дууссан бөгөөд цогцолбор удахгүй нээгдэх төлөвтэй байна. Тус сан мөн олон улсад хүмүүнлэгийн тусламж үзүүлдэг. (İLKHA)

Энэтхэг улс 10-р сарын 10-нд Мадхья-Прадеш мужийн Шажапур дүүргийн тариалангийн газраас 100 орчим хар гөрөөс-хүнийг аварч, Куно үндэсний цэцэрлэгт хүрээлэнд шилжүүлэхээр болжээ. Албаны хүмүүс Өмнөд Африкийн Консервейшн Солюшнз багтай хамтран хар гөрөөс-, нильгай гөрөөс-ардыг барих ажлыг 10-р сарын 31 хүртэл үргэлжлүүлэх бөгөөд тэдний сайн сайхан байдлыг хамгаалахын тулд хэт халуун үед түр завсарлана. (Times of India)

Өдрийн ухаарал хайрлах эшлэл: “Энгийнээр хэлбэл, бид БУРХАНЫ Хүсэл биелэхийг хүсдэггүй, өөрсдийн хүслийг биелэхийг шаарддаг. Өөрийнхөө хүслийг биелүүлэх тусам би улам тайван бус, улам аз жаргалгүй, улам шаналантай болдог. Зөвхөн БУРХАНЫ Хүсэл л эв зохирол, дэг журмыг сэргээж чадна.” – Энэтхэгийн Садху Васвани Номлолын байгууллагын оюун санааны удирдагч Дада Васвани (веган) (CompleteWellbeing.com)

Эллин Дайгийн клиник үхлийн тухай 2 хэсэгтэй цувралын өмнөх 1-р хэсэгт Эллин 35 настайдаа автомашины осолд орж, биеэсээ гарсан тухайгаа ярьсан. Тэрээр Гэрэл, болзолгүй Хайрын оронд орж, нас барсан хайртай хүмүүстэйгээ дахин уулзан, төрсөн эцгээ таньжээ. Тэд түүнийг төрөхөөс өмнө амьдралыг нь хамтран төлөвлөснийг тэр ойлгожээ. 2-р хэсэгт Эллин өндөр том биетэй 12 Гэрлийн оршихуйтай уулзаж, өөрийгөө хайрлах талаар суралцан, дэлхийн амьдралдаа эргэн ирэхэд тулгарсан бэрхшээлээ өгүүлнэ. Хайртай хүмүүстэйгээ уулзсаныхаа дараа Гэрлээр хүрээлүүлсэн хэвээр байсан Эллин цагаан орчин нь танил байгальтай илүү төстэй болоосой гэж хүсжээ.

Намайг ингэж бодоход тэр орчин аажмаар хувирч, яг л хуруундаа будагтай гар гарч ирээд надад байгалийн зураг зурж өгсөн мэт болж, дараа нь толгод үргэлжлэн харагдсан. Цэцэрлэгт хүрээлэн шиг, өвс, цэцэг, шувуудтай, миний бүх тэжээвэр амьтан, нас барсан тэжээвэр амьтад минь тэнд гүйлдэж байлаа. Тэрээр жим даган ойн чөлөөн дэх саравчинд хүрчээ.

Тэгээд би тийшээ алхаж очоод дотогш ороход маш өндөр 12 Гэрлийн оршихуй байсан. Тэд 3.6 орчим метр өндөртэй, хамаатнуудаас нь өөр эрчимтэй байсан гэж тэр дүрсэлсэн байна. Тэд түүнд тун танил санагдаж, энэ амьдралаа төлөвлөхөд нь тэд чиглүүлж байсныг тэр ухаарчээ. Тэрээр дөнгөж уулзсан хамаатнуудаасаа илүү эдгээр оршихуйтай дотно холбоотойгоо мэдэрсэн бөгөөд тэд ч түүнтэй илүү ойрын төрөл гэдгээ хэлжээ.

Хайрын эрчим нь 10 шат ахих шиг болж, тэднээс нинжин сэтгэл, хошин шогийн мэдрэмж бялхан [гарч байлаа]. Тэд гайхалтай хошин шогийн мэдрэмжтэй байсан. Эллин Гэрлэн оршихуйнуудтай бодлоороо харилцсан бөгөөд тэдний яриа 200 орчим жил үргэлжилсэн мэт санагджээ. Тэд түүнд энэ болон бусад амьдралынх нь үйл явдлуудыг үзүүлж, юу сурсныг нь, мөн энэ амьдралынхаа туршлагуудыг яагаад сонгосныг нь тайлбарлажээ. Тэд мөн хүн төрөлхтний бүхий л түүхийг түүнд харуулжээ. Дараа нь Эллин энэ бүхэн хэрхэн төгсөхийг асуужээ. Тэгээд тэд надад харуулж, “Бид Алтан үед очно. Бид Алтан үе рүү явж байна.” гэсэн.

Эллин төрөхөөсөө өмнө дэлхий дээрх амьдралаа, түүний дотор чухал үүрэг гүйцэтгэх хүмүүсийг ч төлөвлөснөө ойлгожээ. Гэхдээ сэтгэлийг нь тэгтлээ өвтгөсөн туршлагуудыг яагаад сонгосноо мэдэхийг хүсжээ. Би “Би зүгээр л мазохист юм уу, юу юм бэ?” гэж асуусан. Тэд: “Чи өөрийгөө хайрлаж сурахаар, үгүй бол хичээсээр байгаад үхэхээр шийдсэн байсан.” гэхэд нь би: “Тэр намайг бараг үхүүлэх шахсан” гэсэн. Тэд “Бараг л” гэж хэлсэн.

Эллин яагаад оронд нь хайрлаж, дэмждэг гэр бүл сонгоогүйгээ асуужээ. Оршихуйнууд хариулжээ. Өөрийгөө хайрлаж сурахыг хүсвэл чи юу хийх хэрэгтэй вэ? Чи хаягдахыг мэдэрнэ. Чи гологдохыг мэдэрнэ. Чи ахин дахин, ахин дахин үгүйсгэгдэхийг мэдэрнэ. Учир нь гол нь энэ хайр өөрийн чинь дотоодоос ундрах ёстой. Хайр, өөрийн үнэ цэнийг хүлээн зөвшөөрөх мэдрэмж дотоодоос чинь ундрах ёстой.

Энэ тайлбар Эллинд ойлгомжтой байсан ч дэлхий дээр туулсан сэтгэлийн шаналлаа тэр мартаагүй байв. Би: “[…] тэнд муухай, хүмүүс нь өөдгүй, тэр гараг дээр хайр байдаггүй учраас би буцаж очихгүй.” гэж хэлсэн. [...] Тэгээд би: “Би буцаж очихгүй, та нар намайг албадаж чадахгүй.” гэсэн. Оршихуйнууд түүнийг заавал буцах шаардлагагүй гэж тайвшруулжээ. Тэд түүнд ахлах сургуульд байхдаа өөрийгөө хайрлах мэдрэмж нь анх төрсөн мөчийг харуулж, олон жилийн турш тэр мэдрэмжээ тордон хөгжүүлж, сурахаар зорьсон гол хичээлээ эзэмшсэнийг нь тайлбарлажээ. Дараа нь тэд: “Хэрэв чи буцвал юу бүтээж чадахыг чинь харуулъя.” Гэж санал болгожээ.

Эллиний дараагийн санаж буй зүйл нь яаралтай тусламжийн тасагт сэрсэн явдал байв. Цагдаагийн офицер түүнд урд гэрлээ асаалгүй жолоо барьсны төлөө торгуулийн хуудас өгчээ. Сувилагч дөхөж ирэхэд Эллин яагаад буцаж ирснээ асуужээ. Би: “Би яагаад энд байгаа юм бэ?” гэж асуусан. Тэр: “Та автомашины осолд орсон.” гэхэд нь би: “Би тэгж асуугаагүй. Би яагаад энд байгаа юм бэ?” гэсэн.

Эллин биедээ эргэн ирсэндээ уурлаж байв. Тэрээр дөнгөж орхиж ирсэн орон руугаа буцахыг хүсжээ. Тэр үнэхээр бодит байсан. Эндээс ч илүү бодит байсан. Би өөрийгөө маш их тэлсэн мэт мэдэрсэн гэж хэлснийг санаж байна уу? Тэгвэл биедээ буцаж орох нь зааныг Кока-Колагийн лаазанд багтаах гэж оролдохтой адил юм. Буцаж ороход хэцүү байсан. Уур бухимдал нь сэтгэл гутрал болж хувирчээ.

Би магадгүй 5 жил, 5-7 жил сэтгэл гутралтай байсан. Эллин урьд нь найзуудтайгаа хийх дуртай байсан зүйлсдээ сонирхолгүй болжээ. Тэрээр сэтгэл сүнсийг нь сорж байгаа мэт санагдсан ажлаасаа гарч, өөр ажилд орохоосоо өмнө 2 жил түр ажил хийжээ. Тэр туршлагын дараа өөрийгөө хэн болохыг, эргэн тойрныхонтойгоо хэрхэн харилцахаа ойлгоход түүнд хэцүү байв.

Бүх найз минь надтай ярихаа больсон, амьдрал минь утгагүй болсон, би сэтгэлээр унасан. Маш их гутарснаасаа болоод өглөө орноосоо арайхийн босдог, энд байхыг үнэхээр үзэн яддаг байсан. Тэрээр сүнслэг оршихуйтай харилцдаг нэгэн зуучлагчийг олж, сургалтад нь сууж эхэлсэн нь бүхнийг илүү өргөн хүрээнд ойлгоход нь тусалжээ. Клиник үхэлд орсноосоо хойш 5 орчим жилийн дараа тэрээр уулзсан Гэрлэн оршихуйнууд нь арслан-хүмүүс байсныг ухаарчээ. Тэрээр тэдэнтэй холбоотой хэвээр байгаад бөгөөд тэд бичих ажилд нь тусалж, асуултад нь хариулдаг.

Хүн төрөлхтөн хуучин итгэл үнэмшлийн тогтолцоо, байгууллуудаа даван хөгжиж байгаа учраас дэлхийд өрнөж буй донсолгоо нь төлөвлөгөөний нэг хэсэг гэж Эллин итгэдэг. Хүмүүс өөр хэн нэгнээр авруулахыг хүлээхийн оронд өөрсдөө хөгжиж, өөрчлөлт хийх хэрэгтэй гэж тэр онцолж байна. Өөрийг чинь аврах, эсвэл чиний төлөө тэмцэх хэн нэгнийг хайж байгаа бол чи буруу газраас хайж байна. Учир нь өөрийгөө хайрлах тухайд дахин хэлэхэд, бүх хариулт бидэнд бий. Бидэнд үүнийг хийх чадвар бий. Энэ бол өдөр бүрийн минут тутамд хийх сонголт. Сонголт нь хайр уу, айдас уу, хайр уу, айдас уу гэдэг.

Өнөөдөр Эллин түүхээ хуваалцахдаа байнга инээдэг. Тэр амьдралын зорилго нь баяр баясал, өөрийгөө илэрхийлэх явдал бөгөөд сорилтууд биднийг зовоохын тулд бус, бидний тусын тулд тохиолддог гэжээ. Бид энд зовох гэж ирээгүй. Үнэхээр тэгээгүй. Бид өөрсдийгөө зовоодог. Зовох эсэх нь сонголт. Үнэндээ бид энд өөрсдийгөө танин мэдэж, аливааг биеэр туулж, баяр баясгалантай байх гэж ирсэн. (Сөүл Инспайрд YouTube суваг - Баярлалаа)